ЖОМИЙ ВА НАВОИЙ ИДИОСТИЛИДА ИНСОННИНГ ЗОҲИРИЙ ГЎЗАЛЛИГИНИ ИФОДАЛОВЧИ ФОРС-ТОЖИК ЛЕКСИК БИРЛИКЛАРИНИНГ ПСИХОЛИНГВИСТИК ВЕРБАЛЛАШУВИ
Ключевые слова:
Жомий, Навоий, идиостиль, форс-тожик лексикаси, зоҳирий гўзаллик, соматик-портрет лексикаси, психолингвистика, вербаллашув, визуал идрок, селектив диққат, эмоционал баҳолаш, ассоциация, психосемантикаАннотация
Мақолада Абдураҳмон Жомий ва Алишер Навоий идиостилида инсон зоҳирий
гўзаллигини ифодаловчи форс-тожик лексик бирликларининг психолингвистик вербаллашуви қиѐсий
таҳлил қилинади. Таҳлил рӯй, рух, рухсор, зақан, бадан, чашм, нигоҳ, зулф, қад, қомат каби соматик
портрет бирликлари ҳамда улар билан боғлиқ ранг ва эстетик белгилар мисолида амалга оширилади.
Ушбу бирликларнинг визуал идрок, селектив диққат, эмоционал баҳолаш ва маданий-поэтик
ассоциациялар билан муносабати аниқланиб, ташқи белгининг поэтик-психологик маънога ўтиш
механизми очиб берилади. Таҳлил натижалари Жомийда зоҳирий гўзаллик образларининг кўпроқ
эстетик идрок, ҳайрат ва когнитив англашга, Навоийда эса эмоционал таъсир, мафтунлик, ҳижрон
ва ишқий кечинмага йўналишини кўрсатади. Шу асосда ҳар икки шоир учун муштарак зоҳирий белги
→ визуал идрок → селектив диққат → эмоционал баҳолаш → ассоциация → поэтик вербаллашув
модели белгиланиб, унинг индивидуал идиостилистик фаоллашуви асосланади.
