OT KONSEPTINING DIAXRONIK METAFORIZATSIYASI: "DEVONU LUG'OTIT TURK"DAN ZAMONAVIY O'ZBEK MAQOLLARIGACHA
Ключевые слова:
ot, zoonim, metaforizatsiya, konsept, konseptual metafora, maqol,, diaxroniya, lingvomadaniyat, kognitiv tilshunoslik, aksiologiyaАннотация
Mazkur maqolada o'zbek xalq maqollarida ot zoonimining metaforizatsiyalanish
jarayoni diaxronik va kognitiv-lingvomadaniy yondashuv asosida tadqiq etiladi. Tadqiqotning asosiy
materiali sifatida Mahmud Koshg'ariyning "Devonu lug'otit turk" asaridagi ot komponentli maqol va
hikmatli birliklar hamda zamonaviy o'zbek xalq maqollari olinadi. Tadqiqot davomida ot obrazining
dastlabki nominativ-semantik mazmunidan konseptual va aksiologik mazmunlargacha bo'lgan taraqqiyot
yo'li aniqlanadi. Tahlil natijasida ot konseptining metaforik mazmuni uch yirik model — ―ot → harakat va
imkoniyat‖, ―ot → kuch va ijtimoiy qadriyat‖, ―ot → inson hayoti va munosabati‖ doirasida namoyon
bo‗lishi asoslanadi. Ot obrazining "qanot", "yo'l", "kuch", "jasorat", "mavqe", "rizq", "yo'ldoshlik"
kabi konseptual belgilar bilan bog'lanishi xalqning tarixiy-madaniy tajribasi va dunyoqarashi bilan
izohlanadi. Shuningdek, tarixiy davrdagi ot konseptining bazaviy kognitiv yadrosi zamonaviy maqollarda
saqlanib qolgan holda, uning aksiologik va lingvomadaniy periferiyasi kengaygani ko'rsatiladi.
