SUN‘IY INTELLEKT VA MASHINA O‗RGANISHNING LINGVISTIK EKSPERTOLOGIYADAGI INNOVATSION YO‗NALISHLARI
Keywords:
lingvistik ekspertologiya, sud-lingvistik ekspertiza, sun‘iy intellekt, mashina o‗rganish, tabiiy tilni qayta ishlash, ekspert tizimlari, lingvistik korpus, izohlanuvchanlik, verifikatsiya, reproduktivlik, avtomatlashtirilgan tahlil, human-in-the-loopAbstract
Mazkur maqolada lingvistik ekspertologiyada sun‘iy intellekt va mashina o‗rganish
texnologiyalaridan foydalanishning zamonaviy yo‗nalishlari tahlil qilinadi. Raqamli kommunikatsiya
muhitining kengayishi natijasida ijtimoiy tarmoq postlari, messenjer yozishmalari, audio-video transkriptlar,
multimodal kontent va metadata kabi yangi turdagi lingvistik obyektlarni ekspertiza qilish zarurati ortib
borayotganligi asoslanadi. Tadqiqotda sun‘iy intellekt va mashina o‗rganish texnologiyalarining katta
hajmdagi matnlarni tezkor tahlil qilish, kontekstual va semantik xususiyatlarni aniqlash, baholovchi
emotsional mazmunni klassifikatsiya qilish hamda ekspert xulosalarining tekshiriluvchanligini oshirishdagi
imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, lingvistik ekspertologiyada reproduktivlik, verifikatsiya va
izohlanuvchanlik tamoyillarining ahamiyati ochib beriladi. Maqolada ―human-in-the-loop‖ modeli asosida
sun‘iy intellekt vositalarini ekspert faoliyatiga integratsiya qilish, milliy va ekspertologik korpuslarni
shakllantirish, ularni o‗zbek tilining lingvistik xususiyatlari, lotin-kirill yozuvi, transliteratsiya, sheva,
internet slengi va noformal yozuv shakllarini hisobga olgan holda takomillashtirish masalalariga alohida
e‘tibor qaratiladi. Tadqiqot natijalari sun‘iy intellekt va mashina o‗rganish texnologiyalaridan foydalanish
lingvistik ekspertizaning aniqligi, tezkorligi, obyektivligi va metodik shaffofligini oshirishga xizmat qilishini
ko‗rsatadi. Shu bilan birga, mazkur texnologiyalar ekspertni to‗liq almashtirmasligi, balki ekspert nazorati
va yakuniy lingvistik-huquqiy interpretatsiya bilan uyg‗un holda qo‗llanishi zarurligi asoslanadi.
