QANDLI DIABETDA GLYUKOZA-INSULIN TIZIMINING MATEMATIK MODELLASHTIRILISHI: DALLA MAN MODELI ASOSIDA ILMIY SHARH VA MATEMATIK TAHLIL

Аннотация

Qandli diabet zamonaviy tibbiyotning eng dolzarb muammolaridan biri bo‘lib, uning
samarali nazorati va davolash usullarini ishlab chiqishda matematik modellashtirish muhim ilmiy yo‘nalish
hisoblanadi. Glukoza–insulin tizimini matematik modellashtirish organizmda kechadigan metabolik
jarayonlarni miqdoriy tavsiflash, fiziologik parametrlarni aniqlash hamda uzluksiz glukoza monitoringi
(CGM) tizimlarini takomillashtirish imkonini beradi.
Mazkur maqolada Dalla Man va hammualliflari tomonidan taklif etilgan ovqatdan keyingi glukoza
insulin tizimining matematik modeli ilmiy sharh asosida tahlil qilinadi. Modelning umumiy tuzilishi, asosiy
kichik tizimlari hamda matematik xususiyatlari differensial tenglamalar nazariyasi nuqtayi nazaridan
yoritiladi. Shuningdek, modelning holatlar fazosi, parametrlar tizimi, musbatlik xossasi, yechimning
mavjudligi va yagonaligi, barqarorlik hamda parametr sezgirligi kabi nazariy masalalar muhokama
qilinadi.
Maqolada Dalla Man modelining glukoza kinetikasi, insulin kinetikasi, endogen glukoza ishlab
chiqarilishi, glukozaning utilizatsiyasi va insulin sekretsiyasini tavsiflovchi modullari ilmiy jihatdan
baholanadi. Modelning afzalliklari va cheklovlari ko‘rsatilib, uning zamonaviy diabetologiyada, xususan,
uzluksiz glukoza monitoringi va sun’iy oshqozon osti bezi tizimlarini ishlab chiqishdagi ahamiyati tahlil
qilinadi.
Mazkur sharh matematik analiz, biomatematika va tibbiy modellashtirish yo‘nalishlarida ilmiy
izlanish olib borayotgan tadqiqotchilar uchun nazariy manba bo‘lib xizmat qilishi mumkin.