O'ZBEK VА NEMIS MIKROMАTNLАRINING KOGNITIV-SEMАNTIK XUSUSIYАTLАRI
Keywords:
mikromatn, propozitsiya, makropropozitsiya, makrostruktura, diskurs, kognitiv-semantik tahlil, pragmatik tahlil, lokal aloqadorlik, global aloqadorlik, implikatura, presuppozitsiya, kontekst, interpretatsiya, nemis tiliAbstract
Ushbu maqolada nemis tilidagi mikromatnlarning propozitsion va makropropozitsion
tuzilishi kognitiv-semantik hamda pragmatik yondashuvlar asosida tadqiq etilgan. T.A. van Deykning
makropropozitsiya, makrostruktura, lokal va global aloqadorlik hamda makroqoidalar haqidagi nazariy
qarashlari tadqiqotning metodologik asosi sifatida yoritilgan. Nemis tilidagi aforizmlar, reklama shiorlari,
qisqa iboralar va badiiy mikromatnlar misolida ularning eksplitsit va implitsit propozitsiyalari, semantik
qatlamlari, konnotativ ma‘nolari hamda pragmatik xususiyatlari tahlil qilingan. Mikromatnlarning global
mazmunini aniqlashda tushirib qoldirish, umumlashtirish va tuzish makroqoidalarining ahamiyati
asoslangan. Tahlil natijasida mikromatnlarning struktur jihatdan ixcham bo'lishiga qaramasdan, semantik
va pragmatik jihatdan ko'p qatlamli xususiyatga egaligi, ularning makropropozitsiyasini anglashda
kontekst, implikatura, presuppozitsiya, milliy-madaniy bilimlar hamda resipientning kognitiv kompetensiyasi
muhim o'rin tutishi aniqlangan. Shuningdek, propozitsion va makropropozitsion tahlilning nemis
mikromatnlarini interpretatsiya qilish hamda tarjimada ularning semantik-pragmatik mazmunini adekvat
yetkazishdagi ilmiy-amaliy ahamiyati ochib berilgan.
