BOLGAR VA OʻZBEK TILLARIDA PRAGMATIK EKVIVALENTLIK: IZOSIGN YONDASHUVI

Abstract

Mazkur maqolada oʻzbek va bolgar tillarida bir xil kommunikativ maqsadning turli
verbal va neverbal vositalar orqali amalga oshishi pragmatik ekvivalentlik nuqtayi nazaridan tadqiq etiladi.
Tadqiqotda nutqiy aktlar nazariyasi, pragmatik sistema, politeness va madaniyatlararo kommunikasiyaga
oid yondashuvlar asosida kommunikativ niyat, pragmatik vaziyat, verbal va neverbal belgilar hamda
ularning ijtimoiy-informativ qiymati oʻrtasidagi munosabatlar tahlil qilinadi. Oʻzbek tilidagi badiiy matn,
xususan, A. Qodiriyning «Oʻtkan kunlar» romanida Kumushning salomlashuv epizodi misolida verbal
«salom berish» harakati va uning kinesik hamda emosional-pragmatik vositalar bilan uygʻunlashuvi
yoritiladi. Tahlil natijasida verbal va neverbal belgilarning bir kommunikativ maqsadni amalga oshirishda
komplementar va kompensator munosabatga kirishishi, ularning umumiy ijtimoiy-informativ qiymat asosida
funksional jihatdan birlashishi aniqlanadi. Shu asosda pragmatik ekvivalentlikni tillararo verbal–neverbal
funksional muvofiqlik sifatida modellashtiruvchi izosign tushunchasi nazariy kategoriya sifatida taklif
etiladi. Izosign modeli «Communicative Intention → Pragmatic Situation → Verbal Sign + Non-verbal Sign
→ Socio-informational Value → Pragmatic Equivalence → ISOSIGN» zanjiri asosida shakllantirilib, uning
oʻzbek va bolgar tillaridagi pragmatik hodisalarni qiyosiy tadqiq etishdagi imkoniyatlari asoslanadi.
Tadqiqot natijalari qiyosiy pragmatika, madaniyatlararo kommunikasiya, nutq etiketi va tarjima tadqiqotlari
uchun nazariy-metodologik ahamiyatga ega.