NUTQIY AKT NAZARIYASI ASOSIDA HAJVIY MATNLARNING PRAGMATIK TAHLILI
Ключевые слова:
nutqiy akt, pragmatika, illokutiv akt, lokutiv akt, perlokutiv akt, hajviy matn, komik effektАннотация
Mazkur maqolada hajviy matnlarda nutqiy aktlarning pragmatik xususiyatlari J.Ostin,
J.Searl, J.Mey, J.Yul kabi xorijiy hamda Sh.Safarov, M.Hakimov, D.Xudoyberganova kabi o‗zbek
tilshunoslarining nazariy qarashlari asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda nutqiy akt nazariyasining uch
bosqichli tuzilishi (lokutiv, illokutiv, perlokutiv aktlar) hamda J.Searlning illokutiv aktlar tasnifi
(reprezentativ, direktiv, komissiv, ekspressiv, deklarativ) o‗zbek hajviy matnlari – latifa va hangomalar
misolida yoritiladi. Muallif komik effektning yuzaga kelishini nutqiy aktning shakli bilan haqiqiy
kommunikativ maqsadi o‗rtasidagi nomuvofiqlik, bilvosita nutqiy aktlarning qo‗llanilishi hamda nutqiy
muvaffaqiyat shartlarining ataylab buzilishi bilan bog‗laydi. Shuningdek, milliy-madaniy nutqiy odob
me‘yorlarining hajviy kontekstda kinoyaviy qayta talqin etilishi masalasiga alohida e‘tibor qaratiladi.
Maqola pragmalingvistika va lingvokulturologiya sohalarida olib borilayotgan tadqiqotlar uchun nazariy
amaliy ahamiyatga ega.
